با عضویت در خبرنامه مدیریت پروژه ایران از آخرین اخبار و سمینارها با خبر شوید
ريسك در دو بعد تعريف مي شود: عدم قطعيت و تاثير روي اهداف. واژه هاي رايج براي توصيف اين دو بعد، "احتمال" و "تاثير" مي باشد، و ارزيابي اهميت هر ريسكي با در نظر گرفتن هر دوي اينها معني خواهد داشت. ارزيابي تاثير روي اهداف، از آنجايي كه فقط به تعيين موقعيت پس از وقوع ريسك و تصور كردن آنچه با روي دادن اين ريسك اتفاق خواهد افتاد نياز دارد، نسبتا ساده است. گرچه [ارزيابي] احتمال به اين سادگي نيست. كابران ريسك و گروه پروژه، در ارزيابي احتمال وقوع ريسك مشكل دارند. اين مشكل دلايل متعددي دارد:
• زبان. در زبان انگليسي واژه هاي گوناگوني نظير "احتمال" (probability)، "بسامد" (frequency)، "احتمال" (Likelihood) يا "شانس" (Chance)، به شكل تغيير ناپذيري براي توصيف بعد يك ريسك استفاده مي شوند. در واقع اين واژه ها يك معني ندارند و در صورت استفاده ي نادرست از اين واژه ها اغتشاش ايجاد مي شود. به عنوان مثال "بسامد" (frequency) اين را توصيف مي كند كه بر مبناي تجربه ي پيشين چقدر انتظار مي رود يك رويداد يا مجموعه اي از شرايط، يا در يك دوره ي زماني (مثلا يك بار در سال) و يا در تعدادي تكرار (مثلا ۷ بار از ۱۰ بار) اتفاق بيافتد. بنابراين بسامد در واقع براي وقايع قابل تكرار كاربرد دارد. اين همان احتمال(probability) كه اصطلاحي آماري است و احتمال وقوع يك عدم قطعيتِ تنها يا مجموعه اي از شرايط را توصيف مي كند، نيست. يك راه حل اين است كه اصطلاحي عمومي تر نظير "احتمال" (Likelihood) استفاده شود و دو اصطلاح متفاوتِ "احتمال" (probability) (براي رويدادهاي تنها) و"بسامد" (frequency) (براي رويدادهاي تكرارپذير) تميز داده شوند.
• شكل (فرمت) (format). بعد عدم قطعيت ريسك مي تواند به شيوه هاي گوناگوني شامل فرمت هاي عددي يا متني (textual) بيان شود: مانند ۳۵%، "يك بار در ماه"، ۷/۲، "غير محتمل"، "يك بار از شش بار"،۴- ۱۰، "احتمال پايين"، ۰٫۲، و غيره. بيشتر مردم در تفسير فرمت هاي عددي مختلف مشكل دارند، و حتا عبارات متني نيز ميتواند معاني مختلفي بدهد. اين مشكل به بهترين شكل مي تواند با آموزش يا استفاده از تعدادي تعاريف توافق شده كه هر كسي مي فهمد رفع شود.
• ذهنيت. ارزيابي احتمال مستلزم شكل دهي ايده اي درباره ي يك رويداد يا مجموعه شرايطي در آينده كه هنوز افتاق نيافتاده اند مي باشد. افراد مختلف درباره ي آينده نظرات گوناگوني دارند، و از آنجايي كه آينده هنوز به وقوع نپيوسته، "پاسخ منفرد درستي" وجود ندارد. احتمال ريسك نمي تواند اندازه گيري شود، فقط پيش بيني مي شود. ارزيابي آينده ي غير قطعي از عوامل متعددي شامل فيلترهاي ادراكي، تمايلات متاثر از انگيزه ها و خواسته هاي دورني، تمايلات متاثر از دانش يا اكتشافات ناخودآگاه متاثر مي شود. راه حل در ايجاد نگرشي گروهي است كه ديدگاه هاي مختلف را استخراج مي كند، فرضيات را آرمايش مي كند و هر جا كه ممكن باشد به توافق و اجماع مي رسد. منابع تمايلات نيز بايد درك شود و هر جا كه ممكن است اصلاح گردد.
• كمبود اطلاعات. برخي ريسك ها بويژه آنهايي كه با بخش هاي منحصربفرد پروژه ارتباط دارند، هرگز پيش از اين تجربه نشده اند. در ديگر حالات نيز عليرغم اينكه ممكن است با ريسكي پيش از اين نيز برخورد شده باشد، ولي احتمالا به دليل عدم وجود ساز و كار يادگيري هيچ سابقه اي از آن وجود نداشته باشد. در نتيجه هيچ شخص شاهدي وجود ندارد كه بتواند در تخمين احتمال وقوع اين ريسك هاي جديد كمك كند. بيان اين كمبودها مستلزم تصديق فقدان تجربه ي پيشين مرتبط در برخي حوزه ها و اجراي يك فرايند يادگيري مؤثر مي باشد.
همه ي اينها به دو دليل زير اهميت دارند:
• خطا در ارزيابي احتمال به معني اشتباه در رتبه بندي ريسك ها، اشتباه در تمركز بر ريسك هاي مهم، گزينش پاسخ هاي نامناسب، عدم توانايي در مديريت اثربخش ريسك ها و فقدان اطمينان در فرايند ريسك است.
• ارزيابي درست احتمال ريسك درك هر ريسك را بهبود مي بخشد، باعث رتبه بندي مناسب مي شود، گزينش پاسخ بهتر را باعث مي شود، اثربخشي فرايند مديريت ريسك را اقزايش مي دهد و دستيابي مطمئن تر به اهداف پروژه و تجارت را باعث مي شود.
ما نياز به فهم مشكلات مربوط به احتمال و پيگيري مشكلات بوسيله ي استفاده از زبان و فرمت هاي مناسب، تشخيص و مديريت كردن منابع تمايلات، يادگيري براي بهبود اثربخشي فرايند ارزيابي احتمال و پايش اجراي مديريت ريسك به منظور تعيين دقت احتمال ريسك ارزيابي شده داريم.
اين نوشتار ترجمه مقاله Problems with probability نوشته David Hillson ميباشد كه بنا بر اجازه رسمي مولف توسط رسول عبدالمحمدي به فارسي برگردانده شده است.
